Η ΕΠΑΝΑΝΑΚΑΛΥΨΗ
Πώς χάθηκε
Ο Τόπος της Βάπτισης αποτελούσε σημαντικό σταθμό προσκυνητών από την εποχή του Ιωάννη του Βαπτιστή. Ακόμη και μετά τον θάνατό του, πολλοί από τους μαθητές του παρέμειναν στην περιοχή, η οποία θεωρείται η γενέτειρα του Χριστιανισμού. Χτίστηκαν εκκλησίες κοντά στο σημείο, μοναχοί ζούσαν σε σπηλιές και προσκυνητές επισκέπτονταν τον τόπο. Αυτή η παράδοση συνεχίστηκε έως περίπου τον 14ο αιώνα. Με την ήττα των Σταυροφόρων και την αποδυνάμωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ο τόπος εγκαταλείφθηκε και η περιοχή επανήλθε υπό τον έλεγχο των τοπικών φυλών. Η περιοχή ανατολικά του Ιορδάνη έπαψε να είναι ασφαλής και, χωρίς εγγυήσεις ασφάλειας, τα προσκυνήματα άρχισαν να μειώνονται ολοένα και περισσότερο, έως ότου σχεδόν σταμάτησαν.
Η ανακάλυψη του Χάρτη της Μαδάβα
Ένας λόγιος από την Ιερουσαλήμ ανακάλυψε τον Χάρτη της Μαδάβα (στη σημερινή Μαδάβα της Ιορδανίας) το 1897. Ο χάρτης αυτός είναι ένα ψηφιδωτό του 6ου αιώνα που απεικονίζει τη Μέση Ανατολή εκείνης της περιόδου. Η ανακάλυψη και η επακόλουθη μελέτη του χάρτη αναζωπύρωσαν το ενδιαφέρον για τον ακριβή εντοπισμό του Τόπου της Βάπτισης. Οι προσκυνητές άρχισαν να επιστρέφουν στην περιοχή ανατολικά του ποταμού Ιορδάνη, ελπίζοντας να βρουν ενδείξεις για τη θέση του τόπου.
20ός αιώνας
Ένας τοπικός Βεδουίνος, ο σεΐχης Σάλεχ Γιακούμπ, θυμάται χριστιανούς προσκυνητές να επισκέπτονται την περιοχή τη δεκαετία του 1920 (όταν η περιοχή βρισκόταν υπό οθωμανική κυριαρχία) και να χτίζουν μια εκκλησία. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, η πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και στη συνέχεια η παλαιστινοϊσραηλινή σύγκρουση με τους πολέμους του 1948, 1967 και 1973 κατέστησαν τον Τόπο της Βάπτισης απαγορευμένη περιοχή για το μεγαλύτερο μέρος του αιώνα.
Συνθήκη ειρήνης του 1994
Ο Τόπος της Βάπτισης ήταν μια στρατιωτικοποιημένη περιοχή γεμάτη νάρκες, όταν η Ιορδανία και το Ισραήλ υπέγραψαν τη συνθήκη ειρήνης τους το 1994. Η συνθήκη επέτρεψε την αποναρκοθέτηση της περιοχής.
Μια τυχαία συνάντηση «Ο Πρίγκιπας και ο Μοναχός»
Κατά τη διάρκεια μιας προσωπικής επίσκεψης στο Όρος Νεβώ, η Αυτού Βασιλική Υψηλότητα Πρίγκιπας Ghazi bin Muhammad συνάντησε τον αρχαιολόγο και μοναχό πατέρα Πιτσιρίλο. Ο πατέρας Πιτσιρίλο εξήγησε στον Πρίγκιπα τη σημασία του Τόπου της Βάπτισης και τη δυνατότητα αναζήτησής του μετά την υπογραφή της συνθήκης ειρήνης. Ο Πρίγκιπας Ghazi συντόνισε με τον στρατό επίσκεψη στον χώρο. Κατά την επίσκεψη βρέθηκαν ψηφιδωτά μοτίβα και ερείπια εκκλησίας. Αυτό ήταν αρκετό ώστε ο Πρίγκιπας να διατάξει περαιτέρω έρευνες. Λίγο αργότερα, αρχαιολογική ομάδα απέκτησε πρόσβαση στον χώρο και, βάσει πληροφοριών από τοπικές βεδουινικές φυλές, άρχισαν να αποκαλύπτονται πολλά αρχαιολογικά ευρήματα: κεραμικά, ψηφιδωτά, σπηλιές και μάρμαρα. Τα περισσότερα από αυτά βρίσκονταν σε έναν μικρό λόφο γνωστό στους ντόπιους ως «Λόφος του Ηλία». Με περαιτέρω ανασκαφές αποκαλύφθηκαν τα κατάλοιπα τριών μεγάλων δεξαμενών της ρωμαϊκής περιόδου. Εντοπίστηκε ένα εκτεταμένο υδροδοτικό σύστημα, καθώς και τα ερείπια ενός μεγάλου μοναστηριού, το οποίο ταυτοποιήθηκε ως μοναστήρι του 5ου αιώνα που χτίστηκε από έναν μοναχό ονόματι Ρητόριος.
Εύρεση εκκλησιών που χτίστηκαν στη μνήμη της βάπτισης του Ιησού
Σε μια τοποθεσία κοντά στον ποταμό Ιορδάνη βρέθηκαν πρώτα ψηφιδωτά κατάλοιπα, έπειτα μαρμάρινα και στη συνέχεια περισσότερα ευρήματα. Συνολικά ανακαλύφθηκαν τα ερείπια πέντε διαφορετικών εκκλησιών, που είχαν κατασκευαστεί σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Γιατί χτίστηκαν εκκλησίες σε αυτό το συγκεκριμένο σημείο πέντε διαφορετικές φορές; Αντιστοιχούν αυτές οι εκκλησίες σε εκείνες που περιγράφονται σε παλαιά έγγραφα; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαιτούσαν σαφή απάντηση.
Η Βίβλος προσδιορίζει με σαφήνεια τον τόπο όπου ο Ιωάννης ο Πρόδρομος άρχισε τη διακονία του: τη Βηθανία πέρα από τον Ιορδάνη. Ο Ιωάννης ήρθε με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία, ο οποίος αναλήφθηκε στους ουρανούς ανατολικά του Ιορδάνη, απέναντι από την Ιεριχώ. Ο Ιησούς ήρθε στον τόπο όπου ο Ιωάννης βάπτιζε και βαπτίστηκε από αυτόν. Άραγε χτίστηκαν αυτές οι εκκλησίες σε αυτό το συγκεκριμένο σημείο για να τιμήσουν αυτό το σημαντικό γεγονός;
Μαρτυρίες προσκυνητών
Οι μαρτυρίες των παλαιών προσκυνητών δείχνουν πόσο κοντά ήταν οι περιγραφές τους με όσα ανακαλύφθηκαν:
Ο Θεοδόσιος (530 μ.Χ.) έγραψε: «Πέντε μίλια βόρεια της Νεκράς Θάλασσας, στον τόπο όπου βαπτίστηκε ο Κύριος, υπάρχει ένας μόνο στύλος και πάνω του έχει τοποθετηθεί ένας σιδερένιος σταυρός· εκεί βρίσκεται επίσης η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, την οποία έχτισε ο αυτοκράτορας Αναστάσιος· η εκκλησία αυτή είναι πολύ υψηλή, καθώς έχει οικοδομηθεί πάνω σε μεγάλους θαλάμους, λόγω των πλημμυρών του Ιορδάνη». Τα κατάλοιπα των πυλώνων πάνω στους οποίους χτίστηκε η εκκλησία έχουν βρεθεί.
Σαράντα χρόνια αργότερα (570 μ.Χ.), ο Αντωνίνος από την Πιατσέντσα πρόσθεσε: «Δίπλα στον Ιορδάνη, στο σημείο όπου βαπτίστηκε ο Κύριος, εκεί όπου το νερό επιστρέφει στην κοίτη του, μαρμάρινα σκαλοπάτια κατεβαίνουν προς το νερό». Τα κατάλοιπα αυτών των μαρμάρινων σκαλοπατιών έχουν επίσης εντοπιστεί.
Εκατό χρόνια αργότερα, ο Αρκούλφος από τη Γαλλία (670 μ.Χ.) έδωσε σημαντικές πληροφορίες, λέγοντας: «Στην όχθη του ποταμού υπάρχει μια μικρή τετράγωνη εκκλησία, που, όπως λέγεται, χτίστηκε στο σημείο όπου φυλάχθηκαν τα ενδύματα του Κυρίου όταν βαπτίστηκε. Είναι ανυψωμένη πάνω σε τέσσερις πέτρινους θόλους, πάνω από τα νερά που ρέουν από κάτω». Σήμερα μπορούμε να δούμε δύο βόρειους πυλώνες, ενώ τα θεμέλια των νότιων πυλώνων ανακαλύφθηκαν πρόσφατα.
Έτσι, διαμορφώνεται ένα μεγάλο σταυροειδές βαπτιστήριο, όπου οι προσκυνητές κατέβαιναν μέσω μαρμάρινων σκαλοπατιών για να βαπτιστούν. Στην πραγματικότητα, αυτό είναι το μοναδικό σταυροειδές βαπτιστήριο στον κόσμο που χρησιμοποιούσε τα νερά του ποταμού Ιορδάνη για το βάπτισμα.
Επιπλέον σημαντικά ευρήματα εντοπίστηκαν στον χώρο. Σήμερα μπορούμε να αναγνωρίσουμε δύο βασιλικές, εν μέρει χτισμένες πάνω στα κατάλοιπα της εκκλησίας του Ιωάννη του Βαπτιστή, με μοναδικό σχεδιασμό, συνδεδεμένες μέσω μαρμάρινων σκαλοπατιών με το μνημειώδες σταυροειδές βαπτιστήριο που χρησιμοποιούσε τρεχούμενο νερό για το βάπτισμα, πάνω από το οποίο οικοδομήθηκε μεταγενέστερα η κύρια εκκλησία.
Ο Επιφάνιος (750–800 μ.Χ.) ανέφερε μια μεγάλη εκκλησία (την εκκλησία της Αγίας Τριάδας) χτισμένη στην όχθη του ποταμού, ένα μίλι δυτικά του μοναστηριού του Ιωάννη του Βαπτιστή (Λόφος του Ηλία), όπου διανυκτέρευσε.
Μετά την καταστροφή των τεσσάρων εκκλησιών που αναφέρθηκαν παραπάνω, χτίστηκε ένα παρεκκλήσι πάνω στα κατάλοιπα του βορειοδυτικού πυλώνα. Ο ηγούμενος Δανιήλ (1106–1107 μ.Χ.) έγραψε: «Ο τόπος όπου βαπτίστηκε ο Χριστός βρίσκεται σε απόσταση από τον ποταμό Ιορδάνη όσο μπορεί να ρίξει ένας άνθρωπος μια μικρή πέτρα. Εκεί υπάρχει ένα μικρό παρεκκλήσι με ένα θυσιαστήριο. Αυτό σηματοδοτεί τον τόπο όπου ο Ιωάννης ο Πρόδρομος βάπτισε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό».
Η διαδοχή των εκκλησιών με τον μοναδικό τους σχεδιασμό κατά μήκος της όχθης του ποταμού αποτελεί μαρτυρία τόσο των δυνάμεων της φύσης όσο και της αποφασιστικότητας των πιστών να οικοδομήσουν ιδιαίτερα μνημεία στο σημείο όπου πίστευαν ότι βαπτίστηκε ο Ιησούς. Με μεγάλη χαρά, τα ερωτήματά μας απαντήθηκαν και η επανανακάλυψη ολοκληρώθηκε.