Ο τόπος όπου βαπτίστηκε ο Ιησούς

Μόλις βαπτίστηκε ο Ιησούς, ανέβηκε από το νερό. Τη στιγμή εκείνη ανοίχθηκαν οι ουρανοί και είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται επάνω του…» (Κατά Ματθαίον 3:16-17)

Η αυθεντικότητα αυτού του τόπου είναι τόσο αδιαμφισβήτητη όσο και οι μαρτυρίες των Ευαγγελίων, των προσκυνητών και των ταξιδιωτών που επισκέφθηκαν αυτόν τον αγαπημένο τόπο. Οι αρχαιολογικοί χώροι που ανακαλύφθηκαν και οι σχετικές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα αποκαλύπτουν τα κατάλοιπα πέντε ναών, μοναδικά σχεδιασμένων και οικοδομημένων από τον 5ο αιώνα ως μνημεία της βάπτισης του Ιησού. Επιπλέον, υπάρχει ο ψηφιδωτός χάρτης των Αγίων Τόπων, στον οποίο απεικονίζεται ο χώρος. Τέλος, όλα αυτά επισφραγίζονται από τις επίσημες επιστολές που απέστειλαν στη Βασιλική Επιτροπή πολλοί επικεφαλής Εκκλησιών από όλο τον κόσμο.

1 – Ο Ναός του Ιωάννη του Βαπτιστή

Ακριβώς ανατολικά του ποταμού Ιορδάνη, περίπου 9 χιλιόμετρα βόρεια της Νεκράς Θάλασσας, σύγχρονοι εξερευνητές ανακάλυψαν τα ερείπια και τα θεμέλια μεγάλου αριθμού ψαμμιτικών πεσσών που συνδέονται με βυζαντινό ναό, ο οποίος οικοδομήθηκε την εποχή του αυτοκράτορα Αναστασίου (491-518 μ.Χ.). Ο ναός αυτός θεωρούνταν ο σημαντικότερος μνημειακός ναός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή στην ανατολική όχθη του ποταμού Ιορδάνη. Ο Θεοδόσιος (μ.Χ. 530) έγραψε: «5 μίλια βόρεια της Νεκράς Θάλασσας, στον τόπο όπου βαπτίστηκε ο Κύριος, υπάρχει ένας μόνο στύλος, και επάνω στον στύλο έχει στερεωθεί σιδερένιος σταυρός· εκεί βρίσκεται επίσης ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, τον οποίο οικοδόμησε ο αυτοκράτορας Αναστάσιος: ο ναός αυτός είναι πολύ υψηλός, καθώς είναι κτισμένος επάνω από μεγάλους θαλάμους, εξαιτίας του ποταμού Ιορδάνη όταν πλημμυρίζει.»

Παρόλο που ο στύλος που σηματοδοτούσε τον τόπο όπου βαπτίστηκε ο Κύριος δεν έχει ακόμη ανακαλυφθεί, τα αρχαιολογικά και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα συμφωνούν με όσα περιέγραψε ο Θεοδόσιος.

2 – Τα μαρμάρινα σκαλοπάτια

Σαράντα χρόνια αργότερα (μ.Χ. 570), ο Αντωνίνος Μάρτυρας από την Πιατσέντσα είπε: «Εορτάσαμε τα Θεοφάνεια δίπλα στον Ιορδάνη, και θαύματα συμβαίνουν εκείνη τη νύχτα στον τόπο όπου βαπτίστηκε ο Κύριος. Εκεί υπάρχει ένας λόφος περιβαλλόμενος από κιγκλιδώματα, και στο σημείο όπου το νερό επέστρεφε στην κοίτη του, “μαρμάρινα σκαλοπάτια κατεβαίνουν στο νερό”, και ο ιερέας κατεβαίνει στο ποτάμι.»

Τα μαρμάρινα σκαλοπάτια που ανακαλύφθηκαν και διατηρήθηκαν πρόσφατα συμφωνούν απόλυτα με όσα περιγράφηκαν πριν από περισσότερα από 1400 χρόνια. Τα μαρμάρινα σκαλοπάτια πράγματι κατεβαίνουν προς τα ανατολικά και τα νερά του Ιορδάνη φθάνουν στα χαμηλότερα μέρη τους από τα νοτιοδυτικά, όταν ο ποταμός πλημμυρίζει.

3 – Το Παρεκκλήσιο του Μανδύα και η μοναδική «Βαπτιστική Κολυμβήθρα»

Εκατό χρόνια αργότερα, ο Αρκούλφος από τη Γαλλία (μ.Χ. 670) κατέγραψε σημαντικές σημειώσεις, λέγοντας: «Στην όχθη του ποταμού υπάρχει ένας μικρός τετράγωνος ναός, κτισμένος, όπως λέγεται, στο σημείο όπου φυλάσσονταν τα ενδύματα του Κυρίου κατά τον καιρό που βαπτιζόταν. Αυτός υψώνεται, ώστε να είναι ακατοίκητος, επάνω σε τέσσερις λίθινες καμάρες, οι οποίες στέκονται πάνω από τα νερά που ρέουν από κάτω». Μπορούμε να δούμε τους 2 βόρειους πεσσούς, ενώ μόνον τα θεμέλια των νότιων πεσσών ανακαλύφθηκαν πρόσφατα, στο τέλος και συμμετρικά προς τα μαρμάρινα σκαλοπάτια. Έτσι, στην κάτοψη έχουμε μια τεράστια σταυροειδή βαπτιστική κολυμβήθρα, όπου οι προσκυνητές κατέβαιναν από τα μαρμάρινα σκαλοπάτια και βαπτίζονταν.

Στα χαμηλότερα μέρη των 2 βόρειων πεσσών ανακαλύφθηκε το αρχικό επίχρισμα, επάνω στο οποίο εξακολουθούν να είναι ορατά χιλιάδες σημάδια σταυρών. Αυτά τα σημάδια σταυρών πρέπει να αφέθηκαν από πιστούς που βαπτίστηκαν σε αυτό το ιερό σημείο. Πράγματι, αυτή είναι η μοναδική σταυροειδής βαπτιστική κολυμβήθρα στη γη που χρησιμοποιούσε νερό του ποταμού για τη βάπτιση.

4 – «Κάτω Βασιλική»

Δοκιμαστικές τομές στα δυτικά μέρη τόσο του βόρειου όσο και του νότιου κλίτους της Βασιλικής αποκάλυψαν μαρμάρινα δάπεδα με διάφορα γεωμετρικά σχήματα και χρώματα, γενικά με κλίση προς τα δυτικά, με πεσμένους λαξευμένους λίθους ακριβώς πάνω από το νοτιοδυτικό τμήμα του μαρμάρινου δαπέδου. Τμήματα του νότιου τοίχου της «Κάτω Βασιλικής» ήταν επίσης ορατά σε αυτές τις τομές. Η «Κάτω Βασιλική» οικοδομήθηκε σε επίπεδο εδάφους υψηλότερο από τα γύρω κατάλοιπα και σχεδιάστηκε διαφορετικά από το Παρεκκλήσιο του Μανδύα και τον Ναό του Ιωάννη του Βαπτιστή που αναφέρθηκαν παραπάνω, οι οποίοι είχαν ανεγερθεί ψηλά επάνω σε πεσσούς για να προστατεύονται από τις πλημμύρες του ποταμού.

5 – Η Βασιλική (Ο Ναός της Αγίας Τριάδος)

Παρόλο που οικοδομήθηκε σε επίπεδο εδάφους υψηλότερο από τα γύρω κατάλοιπα, σώζονται σχετικά λίγα στοιχεία της Βασιλικής. Είχε ελάχιστο μήκος 27 μ. και πλάτος 15,8 μ. Επειδή η βασιλική χτίστηκε πάνω στα κατάλοιπα προγενέστερων κατασκευών (της Κάτω Βασιλικής και του Ναού του Ιωάννη του Βαπτιστή), η κατασκευή της αξιοποίησε αυτά τα κατάλοιπα ως θεμέλια, ιδίως για τους βόρειους και νότιους τοίχους της. Το καθαρό πλάτος του κεντρικού κλίτους είναι 5,12 μέτρα και εκείνο των νότιων και βόρειων πλαγίων κλιτών είναι περίπου 3,5 μέτρα. Στοιχεία του κεντρικού κλίτους περιλαμβάνουν τα ψαμμιτικά θεμέλια του τέμπλου, μια ορθογώνια αψίδα μήκους 7,6 μέτρων και, στο κέντρο της, την Αγία Τράπεζα (0,8 μ. x 0,8 μ.), κατασκευασμένη από ψαμμίτη. Δυτικά της Αγίας Τράπεζας βρίσκονται τα κατάλοιπα ψηφιδωτού δαπέδου μεσαίου μεγέθους, με έγχρωμες ψηφίδες (μεταξύ των μοτίβων του διακρίνονται ένα αγγείο με δύο λαβές, άνθη και τρία φύλλα φοίνικα. Στη βορειοανατολική γωνία του αγγείου απεικονίζεται ένας ρόδακας).

Ένα διακριτό γνώρισμα αυτής της Βασιλικής είναι μια αίθουσα, πλάτους 4 μ. και μήκους 6 μ., ακριβώς ανατολικά του τοίχου του ιερού. Είχε μαρμάρινο δάπεδο με διάφορα γεωμετρικά σχήματα και χρώματα, καθώς και πύλη προς τα ανατολικά, ευθυγραμμισμένη με τη σκάλα που οδηγεί στη χαμηλότερη, μοναδικά σχεδιασμένη σταυροειδή βαπτιστική κολυμβήθρα. Ο Επιφάνιος, στο δεύτερο μισό του 8ου αιώνα, περιέγραψε με προσοχή τον τόπο. Μεταξύ όσων ανέφερε ήταν ότι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής κατοικούσε σε σπήλαιο με πηγή, περίπου ένα μίλι πέρα από τον Ιορδάνη, και πρόσθεσε: «Στην όχθη του ποταμού βρίσκεται ο ναός του Προδρόμου και ένας άλλος μεγάλος ναός προς τιμήν της Αγίας Τριάδος.»

6 – Το Παρεκκλήσιο

Κάποια στιγμή, μετά την καταστροφή των τεσσάρων πεσσών επάνω στους οποίους στηριζόταν το Παρεκκλήσιο του Μανδύα με 4 θόλους και τόξα, ένα μικρό παρεκκλήσιο με μικρή αψίδα οικοδομήθηκε επάνω στα κατάλοιπα του βορειοδυτικού πεσσού. Τα σωζόμενα κατάλοιπα του παρεκκλησίου δείχνουν ότι κατασκευάστηκε με υλικά παρόμοια με εκείνα όλων των ναών που αναφέρθηκαν παραπάνω. Απομένει μία στρώση ψαμμιτικού τοίχου στα βόρεια και βορειοανατολικά μέρη· ωστόσο, τα κατάλοιπα επαρκούν για να υποτεθεί η ύπαρξη παρεκκλησίου πλάτους 3 μ. και μήκους 5 μ. Στο μέσο του βόρειου τοίχου, μια είσοδος πλάτους 1,6 μ. οδηγούσε στο παρεκκλήσιο, όπου τώρα απομένει μόνο η υπόλευκη υποδομή του δαπέδου. Η αψίδα ενσωματώνεται στους ορθογώνιους εξωτερικούς τοίχους και είναι σχεδόν ημικυκλική, ενώ το δάπεδό της βρίσκεται περίπου 15 εκ. υψηλότερα από το δάπεδο του κεντρικού κλίτους.

Ο ηγούμενος Δανιήλ (μ.Χ. 1106-1107) έγραψε: «Ο τόπος όπου βαπτίστηκε ο Χριστός απέχει από τον ποταμό όσο μπορεί ένας άνθρωπος να ρίξει μια μικρή πέτρα. Υπάρχει ένα μικρό παρεκκλήσιο με Αγία Τράπεζα. Αυτό σηματοδοτεί τον τόπο όπου ο Ιωάννης ο Πρόδρομος βάπτισε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό». Το παρεκκλήσιο αποκαταστάθηκε πρόσφατα και προστέθηκε στέγαστρο για την προστασία των εύθραυστων καταλοίπων του.